بوپروپیون (ولبان) و درمان اختلالات خوردن؛ نقش دارو در تنظیم سیستم پاداش مغز
اختلالات خوردن، از پرخوری عصبی (Binge Eating) گرفته تا الگوهای پیچیده گرسنگی هیجانی، ریشه در فعل و انفعالات پیچیده شیمیایی در مغز دارند. بسیاری از مراجعین در کلینیک دکتر مجتبی کریمی، با این سوال مواجه هستند که آیا داروهایی مانند بوپروپیون (با نام تجاری ولبان) می توانند در کنترل میل به خوردن و درمان افسردگی همراه آن موثر باشند؟
بوپروپیون با نام تجاری ولبان برای درمان اختلال افسردگی اساسی (MDD) و برای پیشگیری و درمان اختلال عاطفی فصلی (SAD) استفاده می شود که گاهی اوقات افسردگی فصلی پاییز و زمستان نامیده می شود. از منظر اختلالات خوردن، بوپروپیون نقش جالبی ایفا می کند؛ چرا که برخلاف بسیاری از داروهای ضد افسردگی که ممکن است باعث افزایش وزن شوند، این دارو با اثر بر مسیرهای دوپامین و نورآدرنالین، میل به خوردن تکانشی را کاهش داده و در برخی پروتکل های درمانی به عنوان ابزار کمکی در کنار روان درمانی برای مدیریت پرخوری افراطی استفاده می شود. همچنین ولبان به عنوان بخشی از یک برنامه حمایتی برای کمک به افراد در ترک سیگار استفاده می شود.
بوپروپیون در سه دوز بوپروپیون 75 میلی گرم، بوپروپیون 100 میلی گرم و بوپروپیون 150 میلیگرم با نامهای تجاری زیر عرضه می شود:
- بوپروبیوکس BUPROBIOX
- دپوبان DEPOBAN
- ولبان WELLBAN
- زیبوترین ZYBUTRIN
- زیبرانت ZYBRANT
- اسموپیون SMOPION
- بوپرکسیر BUPREXIR
- بوپیبان BUPIBAN
قبل از استفاده از ولبان به چه نکاتی باید توجه کنید؟
در تصمیم گیری برای استفاده از یک دارو، خطرات مصرف دارو باید در مقابل فواید آن سنجیده شود. در بیماران مبتلا به اختلالات خوردن، این سنجش اهمیت دوچندانی دارد. برای این دارو موارد زیر باید در نظر گرفته شود:
آلرژی و حساسیت های دارویی
اگر تا به حال هر گونه واکنش غیرعادی یا آلرژیک به این دارو یا هر داروی دیگری داشته اید، به پزشک خود اطلاع دهید. همچنین اگر انواع دیگری از آلرژی دارید، مانند غذاها، رنگ ها، مواد نگهدارنده یا حیوانات، به متخصص مراقبت های بهداشتی خود اطلاع دهید. برای محصولات بدون نسخه، برچسب یا ترکیبات بسته را به دقت بخوانید. در مدیریت اختلالات خوردن، شناخت حساسیت های بدنی فرد به تنظیم دقیق تر روند درمان کمک می کند.
مصرف بوپروپیون در کودکان
مطالعات مناسبی در مورد ارتباط سن با اثرات بوپروپیون در جمعیت کودکان انجام نشده است. ایمنی و اثربخشی ثابت نشده است.
مصرف ولبان در سالمندان
مطالعات مناسبی که تا به امروز انجام شده است، مشکلات خاص مربوط به سالمندان را نشان نداده است که سودمندی بوپروپیون را در افراد مسن محدود کند. با این حال، بیماران مسن ممکن است حساسیت بیشتری نسبت به اثرات ولبان داشته باشند و به احتمال زیاد مشکلات کلیوی یا کبدی مرتبط با سن داشته باشند، که ممکن است برای بیمارانی که بوپروپیون دریافت می کنند نیاز به احتیاط و تنظیم دوز داشته باشند.
مصرف ولبان در شیردهی
هیچ مطالعه کافی در زنان برای تعیین خطر شیرخوار هنگام استفاده از این دارو در دوران شیردهی وجود ندارد. قبل از مصرف این دارو در دوران شیردهی، فواید بالقوه را در مقابل خطرات احتمالی بسنجید.
تداخلات دارویی ولبان
اگرچه برخی داروها به هیچ وجه نباید با هم استفاده شوند، در موارد دیگر ممکن است دو داروی مختلف با هم استفاده شوند، حتی اگر ممکن است تداخلی رخ دهد. در این موارد، پزشک شما ممکن است بخواهد دوز را تغییر دهد یا اقدامات احتیاطی دیگری لازم باشد. هنگامی که شما از این دارو استفاده می کنید، بسیار مهم است که متخصص مراقبت های بهداشتی شما بداند که آیا شما از داروهای ذکر شده در زیر استفاده می کنید یا خیر. تعاملات زیر بر اساس اهمیت بالقوه آنها انتخاب شده اند و لزوماً همه را شامل نمی شوند.
استفاده از این دارو با هر یک از داروهای زیر توصیه نمی شود. پزشک شما ممکن است تصمیم بگیرد که شما را با این دارو درمان نکند یا برخی از داروهای دیگری را که مصرف می کنید تغییر دهد.
- بروموپراید
- الیگلوستات
- ایزوکاربوکسازید
- لینزولید
- متیلن آبی
- اوزانیمود
- فنلزین
- پروکاربازین
- راساگیلین
- سفین آمید
- سلژیلین
- ترانیل سیپرومین
استفاده از این دارو با هر یک از داروهای زیر معمولاً توصیه نمی شود، اما ممکن است در برخی موارد مورد نیاز باشد. اگر هر تنظیم دوز داشته باشند.
مصرف ولبان در شیردهی
هیچ مطالعه کافی در زنان برای تعیین خطر شیرخوار هنگام استفاده از این دارو در دوران شیردهی وجود ندارد. قبل از مصرف این دارو در دوران شیردهی، فواید بالقوه را در مقابل خطرات احتمالی بسنجید.
تداخلات دارویی ولبان
اگرچه برخی داروها به هیچ وجه نباید با هم استفاده شوند، در موارد دیگر ممکن است دو داروی مختلف با هم استفاده شوند، حتی اگر ممکن است تداخلی رخ دهد. در این موارد، پزشک شما ممکن است بخواهد دوز را تغییر دهد یا اقدامات احتیاطی دیگری لازم باشد. هنگامی که شما از این دارو استفاده می کنید، بسیار مهم است که متخصص مراقبت های بهداشتی شما بداند که آیا شما از داروهای ذکر شده در زیر استفاده می کنید یا خیر. تعاملات زیر بر اساس اهمیت بالقوه آنها انتخاب شده اند و لزوماً همه را شامل نمی شوند.
استفاده از این دارو با هر یک از داروهای زیر توصیه نمی شود. پزشک شما ممکن است تصمیم بگیرد که شما را با این دارو درمان نکند یا برخی از داروهای دیگری را که مصرف می کنید تغییر دهد.
- بروموپراید
- الیگلوستات
- ایزوکاربوکسازید
- لینزولید
- متیلن آبی
- اوزانیمود
- فنلزین
- پروکاربازین
- راساگیلین
- سفین آمید
- سلژیلین
- ترانیل سیپرومین
استفاده از این دارو با هر یک از داروهای زیر ممکن است باعث افزایش خطر عوارض جانبی خاص شود، اما استفاده از هر دو دارو ممکن است بهترین درمان برای شما باشد. اگر هر دو دارو با هم تجویز شوند، پزشک ممکن است دوز یا تعداد دفعات مصرف یک یا هر دو دارو را تغییر دهد.
- آریپیپرازول
- سولفات ایزاوکونازونیوم
- لوفکسیدین
- متوپرولول
- نیرماترلویر
- خار مریم
- تیپرناویر
سایر تداخلات ولبان
استفاده از این دارو با اتانول معمولاً توصیه نمی شود، به ویژه در افرادی که با اختلالات خوردن دست و پنجه نرم می کنند، زیرا مصرف الکل می تواند کنترل تکانه ها را مختل کرده و احتمال وقوع حملات پرخوری را به شدت افزایش دهد.
مصرف ولبان همراه با مشکلات پزشکی دیگر
درمان اختلالات خوردن نیازمند احتیاط در تجویز داروهای محرک یا ضد افسردگی است. وجود سایر مشکلات پزشکی ممکن است بر استفاده از این دارو تأثیر بگذارد. در صورت داشتن هر گونه مشکل پزشکی دیگر، به خصوص سابقه موارد زیر پزشک خود را در جریان بگذارید:
- مصرف الکل، در صورت قطع ناگهانی الکل
- اختلالات خوردن (به عنوان مثال، بی اشتهایی، پرخوری عصبی)
نکته مهم: به دلیل احتمال افزایش ریسک تشنج در بیماران مبتلا به اختلالات خوردن (به ویژه در موارد سوتغذیه یا اختلالات الکترولیتی)، مصرف بوپروپیون در افراد با سابقه بولیمیا (پرخوری عصبی) یا آنورکسیا (بی اشتهایی عصبی) اکیدا ممنوع است یا نیازمند نظارت بسیار ویژه است.
- تشنج
- مصرف داروی تشنج در صورت قطع ناگهانی (مثلاً کاربامازپین (Tegretol®)، فنوباربیتال، فنی توئین (Dilantin®))
- استفاده از داروهای خواب یا اضطراب، در صورت قطع ناگهانی (مثلاً بنزودیازپین) – در بیماران مبتلا به این شرایط نباید استفاده شود.
- ناهنجاری شریانی وریدی (مشکل گردش خون)
- تومور مغزی یا عفونت
- دیابت
- اختلال مصرف مواد مخدر یا الکل
- آسیب سر
- هیپوگلیسمی (قند خون پایین)
- هیپوناترمی (کم سدیم در خون)
- هیپوکسی (اکسیژن کم در خون)
- سکته مغزی، سابقه – ممکن است خطر تشنج را افزایش دهد.
- اختلال دوقطبی (نوعی افسردگی)
- گلوکوم، زاویه بسته
- فشار خون بالا (فشار خون بالا)
- مانیا یا هیپومانیا (نوع بیماری روانی)
- سایکوز (نوع بیماری روانی)
- اسکیزوفرنی (نوع بیماری روانی) – با احتیاط استفاده شود. ممکن است این شرایط را بدتر کند.
- بیماری کلیوی
- بیماری کبدی – با احتیاط مصرف شود. این اثرات ممکن است به دلیل حذف کندتر دارو از بدن افزایش یابد.
استفاده مناسب از ولبان
این دارو باید بخشی از یک استراتژی جامع سلامت روان باشد، نه راهکاری منفرد. در درمان اختلالات خوردن، همراهی دارو با درمان های روانشناختی مانند درمان شناختی رفتاری (CBT) کلیدی است.
- این دارو را فقط طبق دستور پزشک مصرف کنید. بیشتر از آن مصرف نکنید، دفعات بیشتری از آن مصرف نکنید و مدت زمان بیشتری نسبت به دستور پزشک مصرف نکنید.
- این دارو باید همراه با راهنمای دارویی همراه باشد. این دستورالعمل ها را به دقت بخوانید و دنبال کنید. اگر سوالی دارید از پزشک خود بپرسید.
- فقط از مارک این دارو که پزشک تجویز کرده استفاده کنید. برندهای مختلف ممکن است به یک شکل عمل نکنند.
- قرص طولانی رهش، قرص با رهش پایدار را به طور کامل قورت دهید. آن را نصف نکنید، له نکنید یا نجوید.
- می توانید این دارو را با غذا یا بدون غذا مصرف کنید. اما اگر حالت تهوع دارید، دارو را با غذا مصرف کنید.
- ممکن است بخشی از قرص با رهش طولانی مدت به مدفوع شما وارد شود. این طبیعی است و جای نگرانی نیست.
استفاده از قرص ولبان برای ترک سیگار
بسیاری از افراد مبتلا به اختلالات خوردن، از سیگار به عنوان ابزاری برای سرکوب اشتها استفاده می کنند. در فرآیند درمان، ترک سیگار باید با مدیریت گرسنگی همراه باشد.
- پس از شروع دارو، ممکن است حدود 1 هفته به سیگار کشیدن ادامه دهید.
- یک تاریخ هدف برای ترک سیگار در هفته دوم درمان خود تعیین کنید.
- اگر پس از استفاده از دارو به مدت حداقل 7 هفته همچنان در ترک سیگار مشکل دارید، با پزشک خود صحبت کنید.
- اگر از یک محصول نیکوتینی (مثلاً پچ) همراه با ولبان استفاده می کنید، سیگار نکشید. سیگار ممکن است احتمال عوارض جانبی جدی را افزایش دهد.
اگر مشکل خواب دارید (بی خوابی)، این دارو را خیلی نزدیک به زمان خواب مصرف نکنید.
اگر از این دارو برای پیشگیری از افسردگی با اختلال عاطفی فصلی استفاده می کنید، آن را در فصل پاییز قبل از شروع علائم مصرف کنید. مصرف دارو را در طول فصل زمستان و تا اوایل بهار ادامه دهید.
آیا بوپروپیون یا ولبان برای لاغری مفید است؟
بسیاری از افراد با سوءبرداشت به دنبال داروهایی هستند که مستقیماً موجب کاهش وزن شود. بوپروپیون از طرف سازمان غذا و دارو (FDA) به عنوان یک داروی کاهش وزن “تایید نشده است”. اگرچه بوپروپیون گاهی در دوزهای ترکیبی (مثل داروی نالترکسون/بوپروپیون) برای مدیریت پرخوری عصبی و کمک به کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن که با گرسنگی هیجانی دست و پنجه نرم می کنند تجویز می شود، اما نباید به هیچ عنوان به عنوان یک داروی لاغری خودسرانه مصرف شود. هدف درمان در کلینیک دکتر مجتبی کریمی، نه لاغری سریع، بلکه “نرمال سازی الگوی خوردن” و رهایی از بند رفتارهای غذایی افراطی است.
عوارض جانبی ولبان
یک دارو در کنار اثرات مورد نیاز خود ممکن است عوارض ناخواسته ای نیز ایجاد کند. به خصوص در بیماران مبتلا به اختلالات خوردن، توجه به علائم بدنی بسیار مهم است. اگرچه همه این عوارض جانبی ممکن است رخ ندهند، اما در صورت بروز ممکن است به مراقبت های پزشکی نیاز داشته باشند. در صورت بروز هر یک از عوارض جانبی زیر فوراً با پزشک خود مشورت کنید:
عوارض جانبی شایعتر
- اضطراب
- بدن درد یا درد
- لرز
- سرفه
- خشکی دهان
- گرفتگی گوش
- تب
- هایپرونتیلاسیون
- ضربان قلب نامنظم
- تحریک پذیری
- از دست دادن صدا
- بی قراری
- تکان دادن
- عطسه کردن
- گلو درد
- گرفتگی یا آبریزش بینی
- مشکل در تنفس
- مشکل خواب
- خستگی یا ضعف غیر معمول
عوارض جانبی ولبان که کمتر رخ می دهد
- درد مثانه
- ادرار خونی یا کدر
- تاری دید
- وزوز یا زنگ در گوش
- ادرار سخت، سوزش یا دردناک
- سرگیجه
- میل مکرر به ادرار کردن
- سردرد (شدید)
- درد کمر یا پهلو
- عصبی بودن
- احساس صدای کوبیدن طبل در گوش
- بثورات پوستی، کهیر یا خارش
- ضربان قلب آهسته یا سریع
عوارض جانبی نادر ولبان
- گیجی
- غش کردن
- باورهای نادرستی که با حقایق قابل تغییر نیستند
- بی اعتمادی شدید به مردم
- دیدن، شنیدن یا احساس چیزهایی که وجود ندارند
- تشنج
- مشکل در تمرکز
منبع:
https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/bupropion-oral-route/precautions/drg-20062478
