داروی لیزدگزامفتامین دیمزیلات که در بازارهای دارویی با نام‌های تجاری ویاس، ویوانس و در ایران با نام اتوانس نیز شناخته می‌شود، یک داروی محرک سیستم عصبی مرکزی است. این دارو در درجه اول برای درمان اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی و همچنین به عنوان داروی تاییدشده توسط سازمان غذا و داروی آمریکا برای درمان اختلال پرخوری دوره‌ای متوسط تا شدید تجویز می‌شود. با وجود این کاربردها، گرایش روزافزون به مصرف خودسرانه آن با هدف لاغری سریع، چالش‌ها و عوارض بالینی متعددی ایجاد کرده است.
در بررسی‌های بالینی مراجعانم، موارد متعددی از آسیب‌های ناشی از مصرف بدون پایش این دارو مشاهده می‌شود. هدف این مقاله، بررسی بی‌طرفانه و مبتنی بر شواهد علمی درباره نحوه عملکرد ویاس، کاربردهای تاییدشده، اثرات سوء مصرف برای کاهش وزن، عوارض جانبی ارگانیک و روانی و جایگاه صحیح آن در پروتکل درمانی است.
فهرست مطالب این تحلیل علمی:
- مکانیسم بیولوژیک و ساختار پیش‌دارویی ویاس
- شواهد پژوهشی در اختلال پرخوری دوره‌ای
- چرا ویاس داروی مناسبی برای کاهش وزن عمومی نیست؟
- موارد منع مصرف در بی اشتهایی و پرخوری عصبی
- عوارض قلبی عروقی و فشار خون
- عوارض روانپزشکی و خطر وابستگی
- پدیده بازگشت علائم و خطرات قطع ناگهانی
- جایگاه دارو در پروتکل یکپارچه درمانی من
- توصیه‌های من
- مسیر ارزیابی تخصصی و آغاز درمان
مکانیسم بیولوژیک و ساختار پیش‌دارویی ویاس
لیزدگزامفتامین یک پیش‌دارو است؛ یعنی در شکل اولیه خود فاقد اثر دارویی فعال در بدن است. این مولکول از پیوند ماده محرک دکستروآمفتامین با یک اسید آمینه به نام ال‌لیزین تشکیل شده است. پس از مصرف خوراکی و جذب از دستگاه گوارش، این پیوند توسط آنزیمهای درون گلبول‌های قرمز خون شکسته شده و ماده فعال به آرامی وارد جریان گردش خون می‌شود.
این ساختار موجب آزاد شدن تدریجی دارو در یک بازه زمانی ۱۰ تا ۱۲ ساعته می‌شود و نوسانات خونی کمتری نسبت به محرک‌های قدیمی ایجاد می‌کند. ماده فعال با افزایش غلظت پیام‌رسان‌های دوپامین و نوراپی‌نفرین در مناطق پیش‌پیشانی مغز، تمرکز، بازداری رفتاری و مهار تکانه‌ها را بهبود می‌بخشد.
شواهد پژوهشی در اختلال پرخوری دوره‌ای
اختلال پرخوری دوره‌ای با دوره‌های مکرر و کنترل‌نشده مصرف حجم زیادی از غذا بدون رفتارهای جبرانی (مانند استفراغ عمدی یا مصرف مسهل) مشخص می‌شود. پژوهش‌های بالینی نشان داده‌اند که ویاس میتواند به مهار این تکانه‌ها کمک کند:
- کاهش روزهای پرخوری: کارآزمایی‌های کنترل‌شده نشان می‌دهند مصرف ویاس در دوزهای استاندارد (معمولاً ۵۰ تا ۷۰ میلی‌گرم روزانه) دفعات حملات پرخوری در هفته را به میزان قابل‌توجهی نسبت به دارونما کاهش می‌دهد.
- تقویت سیستم بازداری مغز: این دارو با افزایش دوپامین در بخش‌های تنظیمی مغز، فاصله میان تمایل ذهنی به خوردن و اجرای عملی آن را بیشتر می‌کند و فرصت خودکنترلی را بالا می‌برد.
- محدودیت شواهد: پژوهش‌ها اثبات کرده‌اند که قطع مصرف دارو در صورت عدم دریافت مداخلات روان‌شناختی، غالباً با عود کامل پرخوری‌ها همراه است. دارو نقش تسهیل‌کننده دارد و به تنهایی عامل پایداری درمان نیست.
چرا ویاس داروی مناسبی برای کاهش وزن عمومی نیست؟
سازمان غذا و داروی آمریکا صریحاً در هشدار جعبه سیاه این دارو اعلام کرده است که لیزدگزامفتامین برای درمان چاقی یا کاهش وزن تایید نشده و نباید برای این اهداف تجویز شود. دلایل علمی این منع مصرف عبارتند از:
- بروز تحمل دارویی: بی‌اشتهایی ناشی از این دارو پایدار نیست. سیستم عصبی پس از چند هفته تا چند ماه با تحریک نوراپی‌نفرین تطابق پیدا می‌کند و حس گرسنگی بازمی‌گردد.
- تحلیل بافت عضلانی: افت ناگهانی دریافت غذا با تحریک محرک‌ها، باعث کاتابولیسم پروتئین‌های ماهیچه‌ای و از دست رفتن آب بدن به جای کاهش پایدار بافت چربی می‌شود.
- بازگشت شدید وزن: پژوهش‌ها نشان می‌دهند با قطع دارو، پرخوری جبرانی به دلیل گرسنگی انباشته‌شده رخ می‌دهد و وزن کاهش‌یافته به سرعت بازمی‌گردد.
موارد منع مصرف در بی اشتهایی و پرخوری عصبی
مصرف ویاس در مبتلایان به بی اشتهایی عصبی و پرخوری عصبی همراه با رفتارهای پاکسازی کاملاً ممنوع است:
در بی اشتهایی عصبی، سوءتغذیه شدید قلب و عروق را تضعیف کرده و مصرف محرک میتواند به آریتمی‌های کشنده قلبی منجر شود. در پرخوری عصبی نیز که با رفتارهای پاکسازی (استفراغ مکرر) همراه است، به هم ریختن تعادل املاح خون و الکترولیت‌ها ریسک ایست قلبی ناشی از محرک را به شدت افزایش می‌دهد.
عوارض قلبی عروقی و فشار خون
به عنوان یک داروی محرک، ویاس سیستم سمپاتیک را فعال می‌کند. شواهد ثبت‌شده نشان می‌دهند این دارو میتواند باعث موارد زیر شود:
- افزایش ضربان قلب در حالت استراحت و احساس تپش قلب.
- افزایش فشار خون سیستولیک و دیاستولیک که در افراد مستعد یا دارای بیماری زمینه‌ای خطرناک است.
- منع مصرف قطعی در افراد دارای ناهنجاری ساختاری قلب، سابقه بیماری عروق کرونر، فشار خون کنترل‌نشده یا سابقه سکته مغزی.
عوارض روانپزشکی و خطر وابستگی
مطالعات داروشناختی عوارض روانپزشکی متعددی را برای لیزدگزامفتامین گزارش کرده‌اند:
- اختلال در خواب: بی‌خوابی شبانه یکی از شایع‌ترین عوارض است و به همین دلیل دارو فقط باید اول صبح مصرف شود.
- اضطراب و تحریک‌پذیری: افزایش نوراپی‌نفرین میتواند باعث تشدید احساس دلشوره، پرخاشگری یا حتی بروز حملات پانیک شود.
- پتانسیل سوء مصرف و وابستگی: اگرچه ساختار پیش‌دارویی ویاس خطر سوء مصرف را نسبت به آمفتامین‌های کوتاه‌اثر کمتر می‌کند، اما همچنان در رده داروهای تحت کنترل با احتمال وابستگی روانی و جسمی قرار دارد.
پدیده بازگشت علائم و خطرات قطع ناگهانی
با پایان اثر دارو در ساعات پایانی عصر یا قطع ناگهانی آن، پدیده‌ای به نام بازگشت علائم رخ می‌دهد. در این حالت، فرد ممکن است با افت شدید انرژی، خستگی مفرط، تحریک‌پذیری خلقی و گرسنگی شدید روبه‌رو شود. کاهش یا قطع این دارو باید همواره به صورت تدریجی و با پایش پزشکی انجام گیرد.
جایگاه دارو در پروتکل یکپارچه درمانی من
شواهد علمی کاملاً مشخص ساخته‌اند که مصرف دارو بدون بازسازی شناختی و اصلاح الگوهای رفتاری، نتیجه پایدار به دنبال ندارد. در برنامه‌های بالینی که برای مراجعانم تدوین میکنم، مداخلات درمانی همزمان بر چند بعد کلیدی متمرکز است:
- پایش جامع پیش از تجویز: بررسی نوار قلب، فشار خون و تاریخچه اختلالات خلقی برای پیشگیری از عوارض جدی.
- الگوی تغذیه منظم: ایجاد یک ساختار غذایی قابل پیش‌بینی برای مهار گرسنگی‌های فیزیولوژیک که محرک حملات پرخوری هستند.
- اصلاح خطاهای شناختی: آموزش تکنیک‌های اختصاصی برای خنثی کردن تفکر همه‌یاهیچ پیرامون غذاها و کاهش پاسخ به محرک‌های هیجانی نظیر خشم و تنهایی.
توصیه‌های من
اگر برای مدیریت پرخوری دوره‌ای یا تمرکز از ویاس استفاده می‌کنید یا در حال تحقیق درباره آن هستید، این موارد کلیدی را در نظر داشته باشید:
- هرگز ویاس را به عنوان قرص لاغری مصرف نکنید: مصرف این دارو برای کاهش وزن ساده، غیرعلمی و طبق هشدارهای رسمی دارویی پرخطر است و در صورت کاهش وزن موقت، پس از قطع مصرف موجب اضافه وزن بیشتر می‌شود.
- پایش قلبی را جدی بگیرید: فشار خون و ضربان قلب خود را در طول دوره مصرف به صورت دوره‌ای ثبت کرده و هرگونه تپش قلب غیرعادی، تنگی نفس یا درد قفسه سینه را فوراً بررسی کنید.
- دارو را فقط در ابتدای روز مصرف کنید: به دلیل نیمه‌عمر طولانی دارو، مصرف آن پس از ساعات میانی روز به طور قطع ریتم خواب طبیعی شما را مختل خواهد کرد.
- تغییر الگوهای رفتاری را محور اصلی بدانید: ویاس میتواند تمایل تکانشی به خوردن را موقتاً کنترل کند، اما مهارت کنترل استرس و اصلاح رابطه با غذا تنها از طریق تمرین‌های مداوم رفتاری به دست می‌آید.
مسیر ارزیابی تخصصی و آغاز درمان
درمان اختلالات خوردن و مشکلات تکانشگری نیازمند تشخیصی چندوجهی، تفکیک علائم رفتاری از ریشه‌های زیستی و انتخاب متوازن روش‌های دارویی و غیردارویی است. مصرف خودسرانه داروهای محرک بدون بررسی تخصصی، عوارض جبران‌ناپذیری برای سیستم قلب و روان به همراه دارد.
در کلینیک تخصصی دکتر مجتبی کریمی، با تکیه بر تجربیات بالینی و اصول اثبات‌شده علمی، برنامه تشخیصی و درمانی شخصی‌سازی‌شده برای شما طراحی می‌شود. برای دریافت ارزیابی کامل بالینی و آغاز روندی استاندارد در بهبود کیفیت زندگی، میتوانید از طریق بخش نوبت‌دهی اقدام فرمایید.
با سلام و احترام، بله جهت رزرو وقت ویزیت تلفنی با شماره تلفن۰۲۱۹۱۵۵۰۰۵۶ تماس حاصل نمایید.
با سلام جناب دکتر ویزیت یا مشاوره آنلاین هم دارند؟ و اگر بله نحوه نوبت گرفتن به چه صورت هست؟
ب قران موندم دولت چرا این قرص ها رو ازادانه تو داروخانه ها میفروشه.یا اجمق هستن و خبر ندارن از اعتیاد شدیدش و ترررک سختش ک از مواد سختره یا براشون مهم نیستن جوان ها.خیلیییییی بین جوان هل رواج پیدا کرده مخصوصاً دخترا.و فرد ده سال هم مصرف کنه تا زمانی ک نخواد ترک کنه خانواده بیچاره اش متوجه نمیشن ک جلوش بگیرن.ولی وااااای ب روزی ک قصد ترک بگیره.ب قران عوارض روحی روانیش از شبشه و هروین بدتره و نابود کننده هست
یه ذره طرف مشکلات داشته باشه تو زندگیش یا اراده ضعیفی داشته باشه یا سایقه خخخخخ.خدایا تنهااااا افتخارش اینه که شش ماه تو کمپ زورکی نگهش داشتن و اونجا بچه ها رو میبرده حموم 🤪فکر میکنه ریئس فلان ارگان هست که کار من بیوفته دسش 🤪🤪 دمت گرم خدایی دعات کردم خندوندیم صبحی
اینقدر هم توهم توطعه نداشته باش رفیق گل من .هیچچچچچچ کس نمیخواد رفیقا تو رو ازت دور کنه ک اون روزم اونجور داغ کرده بودی ک چرا رفتی در مغازه. رفیقم 🤪
این ترس از تنها شدن زود پیرت میکنه والا.اینقدر استرس نداشته باش.تو اگه واقعا بتونی خوب باشی هیچ وقت کسی کنا رت نمیذاره نترس رفیق.. بهت قول میدم
ولی حق هم داری تنهایی سخته .گاهی ادم مجبوره ادم ها رو به زور نگه داره کنار خودش 🤪🤪🤪🤪
نترس گل پسر من دیگه دور رفیقات نمیام ک توهم نزنی ازییت بشی الکی .من ب ازییت شدنت. رازی نیستم والا 🤪🤪🤪🤪🤪
موفق باشی
داشته باشه ب راحتی آب خوردن خودکشی میکنه تو مرحله ترک
لعنتی هیچ ازمایشی هم نداره ک خانواده بیچاره بتونه متوجه بشه.
فقط خدا باس رحممممم کنه ب پدر مادرا .خیلی خیلی شرایط بدیداره مملکتمون برای کسایی ک دختر پسر جوان دارن
از بین داروهایی که میتوانید بدون نسخه تهیه کنید شربت دیفن هیدرامین دو تا سه بار در روز میتواند به کاهش تعریق کمک کند ، دئودرانتهای حاوی آلومینیوم کلراید نیز کمک کننده هستند
سلام، من ویاس ۳۰ میخورم و باعث کمی سردی و تعریق میشه که حس خوبی به من نمیده اگرچه خیلی مفیده برام و فقط همین عارضه اذیتم میکنه… چه چیزی بخورم که این رو جبران کنه؟ کلا روبیفن و ترامادول هم همین عارضه رو داره حتی قبلا که فلوکستین میخوردم هم موجب تعریق و سردی بدن میشد که بخاطر همین ادامه ندادم.
سلام بهتر بود کپسول ویاس ۱۰ تجویز بشه، چون کپسول در معده با اسید معده باز میشه و در روده جذب میشه باز کردن کپسول خیلی مناسب نیست
سلام وقت بخیر ببخشد چند روز پیش دخترم بردم دکتر بهش کپسول ویاس ۳۰داد بعد نوشتن یک چهارم بعد دیدم کپسوله چطور میشه یک چهارم قرص بدم ممنون میشم پاسخگو باشین
سلام با توجه به اینکه ویاس بر آنزیم p450 کبدی اثر می گذارد ، ممکن است تغییراتی در آزمایشات کبدی دیده شود. اگر آنزیمهای کبدی بیش از دو برابر مقدار طبیعی افزایش یابند دارو بهتر است قطع شود. در این مورد پزشک معالج باید تصمیم گیری نماید
سلام وقت بخیر
لطفا بگید آیا مصرف ویاس ۳۰ روی آزمایش خون ( قند و آنزیم کبد ) تاثیر دارد ؟ ممکنه آنزیم کبد را بالا نشون بده؟
ممنون از پاسخگویی شما.
لطفا با پزشک معالج مشورت نمایید، عوارض فوق می تواند ناشی از ویاس باشد. در صورت صلاحدید پزشکتان ممکن است دوز دارو یا نوع آن را تغییر دهد.
سلام
من خیلی کم این کپسول را نصرف میکنم ولی روزهایی که مصرف میکنم متوجه خروج منی هنگام ادرار میشم بدون اینکه نعوظ یا تحریکی صورت گرفته باشد؟ بنظرتون علت چیست؟ بعدش اخیرا نتوجه شدم گلوکوم دارم جایی دیدم که باید محتاطانه مصرف کرد، این درسته؟
سلام
وقت‌تون بخیر. من حدود یک سالی هست که ویاس رو مصرف میکنم. منتها اخیرا دندون قروچه‌ام بیشتر شده و احساس درد و اسپاسم در فک دارم. باید دارو رو قطع کنم؟
جهت اطلاع از لیست داروخانه های توزیع کننده ویاس با سامانه ۱۹۰ تماس بگیرید
کدام داروخانه ویاس دارد؟
سلام من قرص ویاس ۳۰ رو دکتر تجویز کرده واسم اختلال ADHDدارم و اینکه من عادت ماهیانه نشدم می خواستم بدونم الان از عوارض قرص هاس و باید چیز دیگه ای مصرف کنم تا پریود بشم ؟
ممنون میشم کمکم کنید 🙏
لطفا از بخش رزرو نوبت، ویزیت روانپزشکی رزرو نمایید پس از مصاحبه در صورت لزوم برایتان تجویز خواهد شد
سلام ویاس ۵۰ نیاز دارم لطفا کمک کنید
سلام ، برای رژیم غذایی به پزشک تغذیه (نه کارشناس) مراجعه کردم یکماه قرص ویاس تجویز کردن و دو روزه که تموم شده . الان که ۱۰ فروردین ماهه و همه دنبال خوشین من دو روزه حالم بده و سردرد شدید ، تهوع و ضعف دارم ، خوبه به پزشکم گفتم من بخاطر سنم که ۵۵ سال دارم مراجعه کردم و دنبالم یه تغذیه سالم هستم و عجله ای برای کاهش وزن ندارم چون مطمئنم روش تغذیه مناسب باشه آروم آروم وزن هم متعادل میشه . متاسفم که باوجود این صحبت باز این دارو رو دادن
لطفا برای رژیم غذایی از این دارو استفاده نکنید. کم خوابی و خشکی دهان و یبوست علائم این دارو برای من بود
سلام در صورت بروز عوارض باید قطع شود
سلام میتونید از شربت راسیپ هر شب یک قاشق مرباخوری استفاده کنید. راسیپ خواب آور است و مصرف ان در روز ممکن است موجب خواب آلودگی شود
سلام من با مصرف این دارو بشدت احساس غمگینی و دلگیری دارم و مضطرب هستم .دکتر این دارو را بخاطر پر خوری عصبی تجویز کرده آیا ترکش کنم؟
سلام ، میگم من امروز روز اولی بود که این قرص روبا دستور روانپزشک مصرف کردم و به شدت اشتهامو بست ، راستش من به خاطر مشکل در تمرکز و خیال پردازیه ذهنیه زیاد و ناسازگار این قرص رو دکتر برام نوشت ، کنکوری هم هستم و قطعاً میدونید که جدا از انسان بودن و سلامتِ کاملِ یک شخص ، وقتی کنکوری هم باشه باید خوب به تغذیه اش برسه و صبحانه و ناهار و شامش سرجاش باشه و خوب بخوره که اون کمبود انرژی بعد از مطالعه و تست زنی سنگین درسی رو جبران کنه ولی من نه ناهار تونستم بخورم نه شام و همچنان هم گشنم نیست الان با فشار خودم یکم میوه و نوشیدنی خوردم یعنی رسماً عقل و منطقم بهم هشدار دادن که با شکم خالی نخوابم ، رو اعصابمم تأثیر داشت مثلاً اینکه خیلی اعصابم خورد بود و تحملم کم شده بود چون سابقه ی تیک عصبی هم داشتم دیگه امروز حس کردم بعد از مدت ها شدتش به خاطر اعصاب خرابیم بیشتر شد ، حالا یه دنیا ممنون میشم راهنماییم کنید شرایطم حساسه دوماه دیگه هم کنکور دارم🙏🏻🙏🏻🙏🏻🙏🏻🙏🏻🙏🏻 و راستی به نظرتون مشکلی نداره درکنارش قرص اشتها آور گیاهی با عوارض پایین مصرف کنم که این کمبود شدید اشتها رو جبران کنه؟ باهم تداخل ندارن؟
سلام من با مصرف ویاس حدود ساعت های،۵تا ۶ عصر دچار تاری دید میشوم
سلام لطفا با روانپزشکتان مشورت کنید ایشان صالج ترین فرد برای اظهار نظر و تصمیم گیری هستند
سلام وقت بخیر
برای ای دی اچ ای حدود ۲ ماه ریتالین مصرف کردم و راضی نبودم علائم اضطراب داشتم
دکتر ویاس تجویز کرده الان ۲ روزه مصرف میکنم و شدیدا بی اشتها شدم و دهانم خیلی خشک میشه که میدونم از عوارض هس.
میخواستم بدونم برای بی اشتهاییش نمیشه کاری کرد؟
من واقعا نمیخوام لاغرتر شم سال قبل افت وزن شدید داشتم ۱۷ کیلو کمبود وزن پیدا کردم و به سختی خودم رو به وزن الان رسوندم.
ممنون میشم اگر راهکاری هست بهم بگید
سلام لطفا وقت مشاوره نیم ساعت رزرو نمایید
توروخدا کمک کنید من این ویاس رو تقریبا ۹ ماهه مصرف میکنم برای کنکور اما الان که کنکور تموم شده هم نمیتونم بزارمش کنار یه روز نخورم حالم بده و افسرده و بی حال هستم و خوابم همش
توروخدا کمک کنید بگید چیکار کنم
ممنون.
برای اینکه مطمئن شویم افسرده هستیم یا خیر می توانید آزمون بررسی افسردگی در وبسایت را انجام و پاسخ را مشاهده نمایید
سلام و سپاس از نظر و پرسش خوبتان. در تجویز دارو برای یک اختلال همواره ما منافع و مضرات دارو را در نظر گرفته و مقایسه می کنیم. بنظر می رسد ویاس برای شما منافع و مضراتی دارد. اگرچه اختلال بیش فعالی ممکن است مشکلات متعددی در زندگی فردی شغلی اجتماعی و .. ایجاد کند اما چنانکه مصرف داروی محرک مشکلاتی تازه برای درمانجو ایجاد کند ناگزیریم از درمانهای غیر دارویی مانند درمان شناختی رفتاری استفاده کنیم یا از داروهای کم عارضه تر که می توانند بر مشکلات ایجاد شده توسط اختلال بیش فعالی موثر باشند.
ضمنا افسردگی هم داشتم و اس سیتالوپرام ۱۰ میخورم و ولبان ۷۵
یکسال و نیم هست مصرف میکنم همزمان با ویاس ۳۰ و ۵۰
از کجا باید بفهمم افسردگیم خوب شده و میتونم دارو بخورم یا نه؟
سلام
من ویاس ۳۰ و ۵۰ مصرف میکنم برای ADHD، زیر نظر پزشک.
کاهش وزن ۱۵ کیلو داشتم.
بعد از قطع دارو ۵ کیلو برگشته و اشتهام بشدت زیاده و پرخوری عصبی دارم. چون ترسیدم از چاقی مفرط، به دکتر با کمی اغراق گفتم بیماریم برگشته و دوباره درخواست دادم برام بنویسن… چون احساس اعتیاد بهش دارم، انگیزه برای کاری ندارم بدون ویاس، بیحالم و دائم خوابم میاد و افزایش وزن حتی با رژیم داشتم.
آیا بیماری ADHD هرگز خوب نمیشه و مصرف من دائمی هست؟ در خانواده من ارثیه این بیماری.
آیا این موارد من علائم اعتیاده یا همون ADHD ؟
چون از قطع دارو ترسیدم به پزشکم صادقانه نگفتم، اما ترس اعتیاد هم دارم.