بی اشتهایی عصبی ( آنورکسیا نروزا ) چیست؟

دیدگاه‌ خود را بنویسید / بی اشتهایی عصبی / از /
آخرین بروزرسانی در تاریخ: ۱۷ مهر ۱۴۰۵

بی اشتهایی عصبی (آنورکسیا نروزا) چیست؟ علائم، خطرات زیستی و راهکارهای درمانی

مقدمه؛ جنگ پنهان با وزن و غذا

بی اشتهایی عصبی یا آنورکسیا نروزا یکی از کشنده ترین اختلالات روان پزشکی است که فراتر از یک رژیم غذایی ساده یا علاقه به تناسب اندام تعریف می شود. در این اختلال میل مفرط و وسواسی برای لاغری همراه با هراسی فلج کننده از افزایش وزن ذهن بیمار را تسخیر می کند. فرد علی رغم کاهش وزن شدید و قرار گرفتن در وضعیت سوءتغذیه شدید همچنان تصویری تحریف شده از بدن خود در ذهن دارد و خود را دارای اضافه وزن می پندارد.

بر خلاف نام این اختلال بیماران در مراحل اولیه اشتهای فیزیولوژیک خود را از دست نمی دهند بلکه با مقاومتی دردناک و ریاضت گونه گرسنگی را سرکوب می کنند. این کشمکش فرسایشی به تدریج تمام جنبه های زندگی فرد از روابط اجتماعی و تحصیلی گرفته تا عملکردهای حیاتی بدن مانند تنظیم هورمونی و ریتم ضربان قلب را مختل می کند.

روایت بالینی؛ رفتارهای وسواسی و تظاهرات بالینی

هشدار اخلاقی: شرح حال زیر صرفا یک روایت فرضی بر اساس معیارهای تشخیصی بالینی است و ارتباطی با هویت یا پرونده افراد حقیقی ندارد.

پریسا روی صندلی نشست. یک شکت پشمی ضخیم روی بافت بافتنی گشاد پوشیده بود و دست هایش را تا بند انگشتان داخل آستین ها جمع کرده بود. شلوار بگ کتان به تن داشت و اسنیکرزهای سفید. با وجود دمای معتدل، شانه هایش از سرما به سمت بالا جمع شده بود و فک او گهگاه می لرزید. پوست بندهای انگشتان دستش متمایل به رنگ آبی کم رنگ بود و ناخن هایش کدر و شکننده به نظر می رسیدند.

او در تمام مدت، با انگشت شست دست چپ، برآمدگی استخوان ترقوه و مچ دست راستش را مکررا لمس و اندازه گیری می کرد؛ یک رفتار وارسی بدنی مکرر که هر چند دقیقه یک بار تکرار می شد. نگاهش به زمین دوخته شده بود، پلک هایش به ندرت حرکت می کرد و دامنه حرکات بدنش کندی روانی حرکتی ناشی از سوءتغذیه را نشان می داد.

پریسا با صدایی یکنواخت و بی رمق گفت: «امروز سه بار با قاشق چای خوری محتویات بشقاب سالاد را زیر و رو کردم تا مطمئن شوم قطره ای روغن در آن نیست. ناهار نخوردم چون مادرم می خواست برنج بدون شستشوی چندباره بپزد. از ساعت پنج صبح تا هفت روی تردمیل دویدم. وقتی پاهایم لرزید و سرم گیج رفت، به دیوار تکیه دادم و بعد ادامه دادم. اگر کالری را نسوزانم حس می کنم خفه می شوم.»

او گوشی تلفن همراهش را بیرون آورد. صفحه یک نرم افزار شمارش کالری باز بود. انگشتش روی نمودارهای مصرف مواد غذایی روزهای گذشته حرکت کرد؛ در تمام خانه ها تنها چند برگ کاهو، سفیده تخم مرغ و آب ثبت شده بود. بعد بدون آنکه سرش را بلند کند، تلفن را قفل کرد، روی پایش گذاشت و انگشتان سردش را دوباره روی برآمدگی مچ دستش قفل کرد.

معیارهای تشخیصی بی اشتهایی عصبی بر اساس راهنمای بالینی

بر مبنای معیارهای استاندارد تشخیصی روان پزشکی سه ویژگی بنیادین برای تشخیص قطعی آنورکسیا نروزا الزامی است:

  • محدودیت شدید دریافت انرژی: کاهش مصرف کالری به نحوی که وزن بدن به میزان چشمگیری کمتر از حداقل وزن نرمال بر حسب سن جنس و شاخص های سلامت جسمی برسد.
  • ترس شدید از اضافه وزن: وحشت دائمی از چاق شدن یا رفتارهای تکرارشونده ای که علی رغم کاهش مداوم وزن مانع از تثبیت وزن سالم می شود.
  • تحریف درک وزن و شکل بدن: عدم درک شدت لاغری اهمیت نامتناسب دادن به وزن در تعیین عزت نفس و یا ارزیابی کاملا غیرواقعی از ابعاد فیزیکی بخش های مختلف بدن.

انواع آنورکسیا نروزا؛ محدودکننده در برابر پاکسازی کننده

بی اشتهایی عصبی بر اساس شیوه مدیریت وزن به دو زیرشاخه اصلی تقسیم می شود:

نوع محدودکننده: در این الگو بیمار صرفا از طریق روزه داری کاهش افراطی سهم غذا و ورزش های طاقت فرسا وزن خود را کاهش می دهد. در این حالت هیچ دوره ای از پرخوری یا رفتارهای تخلیه ای وجود ندارد و کنترل سفت و سخت خوراک منبع اصلی احساس تسلط فرد بر زندگی است.

نوع پرخوری و پاکسازی: در این گروه فرد در دوره هایی تسلیم رفتارهای حمله ای خوردن مقادیر کنترل نشده غذا می شود یا پس از مصرف حتی مقادیر اندک خوراکی به رفتارهای پاکسازی نظیر ایجاد تهوع عمدی مصرف ملین ها دیورتیک ها یا تنقیه های مکرر دست می زند. این الگو خطر به هم ریختگی آب و الکترولیت ها را چندین برابر افزایش می دهد.

پیامدهای جسمی و تهدیدهای فیزیولوژیک گرسنگی مزمن

محدودیت طولانی مدت مواد غذایی اثرات فاجعه باری بر ساختار اندام ها می گذارد. کاهش توده عضلانی قلب می تواند منجر به کاهش شدید ضربان قلب و افت شدید فشار خون شود که خطر ایست ناگهانی قلبی را به همراه دارد.

در سیستم غدد کاهش ترشح هورمون های جنسی به قطع قاعدگی در زنان تحلیل استخوان ها و پوکی استخوان زودرس می انجامد. همچنین کاهش دمای مرکزی بدن باعث رشد موهای نازک و کرکی روی پوست می شود که تلاش ناکام بدن برای حفظ گرما است. یبوست شدید ناشی از تنبلی روده ها ریزش موی منتشر و اختلالات شدید کلیوی از دیگر نشانه های شایع این بحران بیولوژیک هستند.

نوروبیولوژی و نقص در پردازش تصویر بدنی

پژوهش های نوین تصویربرداری مغزی نشان می دهند که بیماران مبتلا به بی اشتهایی عصبی نقصی ساختاری در مدار اینسولا و قشر پریتال مغز دارند. این نواحی مسئول دریافت حس های درونی بدن و پردازش یکپارچه ابعاد فیزیکی هستند. در واقع زمانی که بیمار به آینه نگاه می کند تحریف مشاهده شده یک تمارض یا دروغگویی نیست بلکه مغز سیگنال های ابعادی بدن را به شکل واقعی دچار خطای محاسباتی می کند.

علاوه بر این دگرگونی در گیرنده های سروتونین و سیستم پاداش دوپامینی باعث می شود غذا خوردن به جای برانگیختن حس آرامش مولد اضطراب فلج کننده باشد در حالی که گرسنگی طولانی مدت موقتا سطح اضطراب این افراد را پایین می آورد.

پروتکل های درمانی؛ از مداخله پزشکی تا بازتوانی روان شناختی

به دلیل ماهیت دوگانه زیستی و روانی آنورکسیا روند درمان نیازمند یک کار گروهی منسجم است:

  • تثبیت وضعیت پزشکی و تغذیه ای: نظارت بر احیای آرام وزن و جلوگیری از سندرم تغذیه مجدد تحت پایش آزمایشگاهی دقیق.
  • درمان شناختی رفتاری ارتقا یافته: ساختاریافته ترین متد روان درمانی برای بازسازی نگرش فرد نسبت به غذا وزن و اصلاح خطاهای شناختی افراطی.
  • مداخله بر مبنای خانواده: توانمندسازی والدین برای هدایت رفتارهای غذایی در نوجوانان و شکستن اتحادهای رفتاری معیوب در کانون خانواده.
  • دارودرمانی کمکی: تجویز داروهای ضدوسواس یا نسل دوم ضدروان پریشی ها در صورت نیاز بالینی برای کاستن از شدت هجوم افکار وسواسی و کنترل اضطراب شدید همراه.

منابع علمی

نوشته‌های مرتبط

دیدگاه‌ خود را بنویسید

پیمایش به بالا