آنورکسیا نروزا در دو قلو های همسان
بیاشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa) فقط یک «مشکل غذا خوردن» نیست؛ یک اختلال پیچیده است که روی فکر، احساس، بدن و رابطه فرد با خودش اثر میگذارد. وقتی این اختلال در دوقلوهای همسان دیده میشود، موضوع پیچیدهتر و گاهی پرچالشتر میشود.
تحقیقات جدید نشان دادهاند که حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد خطر بیاشتهایی عصبی از ژنها میآید. یعنی برخی افراد از ابتدا نسبت به مواردی مثل:
- اضطراب بالا
- کمالگرایی
- ترس از افزایش وزن
- کنترلگری بدنی
حساستر هستند. اما ژنتیک فقط «سوخت» است؛ این محیط است که جرقه را میزند.
چرا دوقلوهای همسان هم ممکن است متفاوت شوند؟
تجربههای محیطی غیرمشترک
با اینکه دوقلوها کنار هم بزرگ میشوند، اما همه چیز را به یک شکل تجربه نمیکنند. ممکن است:
- یکی در مدرسه بیشتر مورد مقایسه یا قضاوت قرار بگیرد
- یکی دربارهٔ وزن یا ظاهر بازخورد بیشتری بگیرد
- یکی رابطهها و دوستیهای متفاوتی داشته باشد
- یکی در برابر استرسهای کوچک حساستر باشد
پژوهشها نشان دادهاند همین «تجربههای کوچک اما شخصی» مسیر بیماری را متفاوت میکنند.
بدن و مغز همیشه مثل هم نیستند
دانشمندان فهمیدهاند که دوقلوهای همسان با گذشت زمان از نظر موارد زیر متفاوت میشوند:
- الگوی خواب
- میزان و نوع فعالیت ورزشی
- واکنش بدن به استرس
- ترکیب میکروبیوم (باکتریهای روده)
این تفاوتها روی اشتها، اضطراب، انرژی و رفتارهای خوردن اثر جدی دارند.
خاموش و روشن شدن ژنها
بدن ما «دکمههایی» دارد که ژنها را روشن یا خاموش میکنند. این دکمهها تحت تأثیر تغذیه، استرس و تجربههای زندگی تغییر میکنند.
به همین دلیل ممکن است آمادگی ژنتیکی مشترک دوقلوها، در یکی فعال شود و در دیگری خاموش بماند.
چالش بزرگ دوقلوهای مبتلا به بی اشتهایی عصبی
دوقلوها معمولاً از کودکی در یک فضای دائمی مقایسه رشد میکنند:
- کی لاغرتره؟
- کی موفقتره؟
- کی بیشتر غذا میخوره؟
وقتی یکی از دوقلوها دچار بیاشتهایی میشود، این مقایسهها شدیدتر شده و ممکن است:
- درمان را سختتر کند
- رقابت ناسالم ایجاد کند
- احساس فشار و استرس را افزایش دهد
پس مدیریت مقایسهها بخش ضروری درمان است.
درمان دوقلوهای همسان: چه چیزی واقعاً کمک میکند؟
۱) جلسات فردی برای هر دوقلو
چون هر دوقلو مسیر ذهنی، احساسی و جسمی مخصوص خودش را دارد.
این جلسات به تقویت «هویت فردی» کمک میکنند و فشار مقایسه را کم میکنند.
۲) جلسات مشترک اما با قوانین مشخص
- ممنوعیت حرفزدن درباره وزن، عدد ترازو یا کالری
- تمرکز بر همکاری و همحسی، نه رقابت
- آموزش مهارتهای ارتباطی در رابطهٔ دوقلویی
۳) برنامه درمانی یکسان نیست
حتی بدن دوقلوهای همسان هم نیازهای متفاوتی دارد. سرعت ترمیم بدن، الگوی خواب، سطح اضطراب و نیاز کالری میتواند متفاوت باشد.
پس برنامه غذایی و رواندرمانی باید شخصیسازی شود.
۴) پروتکل ضد مقایسه
- وزنکشی در زمانهای متفاوت
- گزارش پیشرفت هر فرد فقط در جلسهٔ خودش
- تمرکز کامل بر «پیشرفت نسبت به خودِ قبلی»
۵) کار روی هویت مستقل
خیلی از دوقلوها میگویند «ما همیشه یکی حساب شدیم».
درمان باید کمک کند هر فرد احساس کند:
- هدف خودش را دارد
- مسیر خودش را دارد
- بدن و ذهنش منحصربهفرد است
خانوادهها چه میتوانند بکنند؟
رفتارهای کمککننده
- پرهیز کامل از مقایسه
- توجه جداگانه و شخصی به هر دوقلو
- حمایت بدون قضاوت
- تمرکز بر رفتارهای سالم، نه وزن
رفتارهای آسیبزننده
- «چرا مثل خواهرت/برادرت نیستی؟»
- وزنکشی دو نفر کنار هم
- تعریف یا انتقاد مقایسهای
جمعبندی
بیاشتهایی عصبی در دوقلوهای همسان یک موضوع پیچیده و چندلایه است.
ژنتیک نقش مهمی دارد، اما محیط، تجربههای فردی، ترکیب میکروبیوم و وضعیت روانی هر فرد مسیر بیماری را تعیین میکنند.
خوشبختانه با درمان فردمحور، حذف مقایسهها و تقویت هویت شخصی، میتوان روند ریکاوری را بسیار مؤثرتر و سریعتر کرد.
منابع علمی
۱. Watson et al., Nature Genetics, 2019–2023
۲. Thornton LM et al., Biological Psychiatry, 2022
۳. Delanote J et al., Scientific Reports, 2024
۴. Hübel C et al., Current Opinion in Psychiatry, 2020
۵. Bulik CM et al., American Journal of Psychiatry, 2021
۶. Wade TD et al., International Journal of Eating Disorders, 2019–2022
۷. Yilmaz Z et al., Molecular Psychiatry, 2020
۸. Treasure J., Lancet Psychiatry, 2022
