چرا مبتلایان به بی‌اشتهایی عصبی برای غذا خوردن بهانه می‌آورند؟

نگاهی همدلانه از دید متخصص درمان اختلالات خوردن

یکی از دشوارترین تجربه‌های خانواده‌های افراد مبتلا به بی‌اشتهایی عصبی، روبه‌رو شدن مداوم با بهانه‌هایی است که هنگام غذا خوردن مطرح می‌شود.
دل‌درد، تهوع، خستگی، نداشتن آمادگی ذهنی یا به تعویق انداختن وعده‌ها، همگی رفتارهایی هستند که به مرور برای اطرافیان فرساینده و گیج‌کننده می‌شوند.

بسیاری از خانواده‌ها به این نتیجه می‌رسند که عزیزشان لجباز است یا همکاری نمی‌کند.
اما از دید علمی، این برداشت اغلب نادرست است.در اغلب موارد، بهانه آوردن نه نشانه تنبلی است و نه ضعف اراده، بلکه نتیجه فعال شدن سیستم هشدار مغز است.

مغز در بی‌اشتهایی عصبی چگونه خطر را تشخیص می‌دهد؟

مغز انسان دائماً محیط را از نظر خطر بررسی می‌کند.این کار برای بقای ما ضروری است.در افرادی که دچار بی‌اشتهایی عصبی هستند، این سیستم هشدار بیش‌ فعال تر عمل می‌کند.یعنی محرک‌هایی که برای دیگران عادی هستند، برای مغز آن‌ها تهدیدآمیز به نظر می‌رسند.

در طول زمان، غذا خوردن با احساساتی مانند اضطراب شدید، از دست دادن کنترل، تغییرات بدنی ترسناک و نگرانی از قضاوت دیگران همراه می‌شود.مغز به‌تدریج این پیام را یاد می‌گیرد که «غذا خطرناک است».

وقتی مغز احساس خطر می‌کند چه اتفاقی می‌افتد؟

هنگامی که مغز چیزی را تهدید تلقی می‌کند، وارد حالت آماده‌باش می‌شود.
در این وضعیت:

بخش منطقی مغز کارایی خود را از دست می‌دهد
نصیحت و استدلال اثر کمی دارند
بدن و ذهن فقط به دنبال کاهش اضطراب هستند

در چنین شرایطی، بهانه آوردن شکل می‌گیرد. بهانه‌ها تلاش ناآگاهانه مغز برای دور شدن از موقعیتی هستند که ترس ایجاد می‌کند.

بهانه آوردن لجبازی نیست

از نگاه یک متخصص درمان اختلالات خوردن، بهانه آوردن در بی‌اشتهایی عصبی یک واکنش دفاعی عصبی است.‌فرد عمداً قصد مخالفت ندارد. او در آن لحظه واقعاً ترسیده است، حتی اگر نتواند ترس خود را به روشنی توضیح دهد. به همین دلیل است که بسیاری از بیماران بعداً از حرف‌هایی که زده‌اند تعجب می‌کنند یا احساس شرم دارند.
اما در زمان غذا، مغز آن‌ها راه دیگری برای آرام شدن بلد نیست.

چرا نصیحت و فشار نتیجه معکوس دارد؟

جملاتی مانند «باید غذا بخوری»، «این کار به ضررت است» یا «دکتر گفته» معمولاً از سر دلسوزی گفته می‌شوند، اما زمانی مخاطب قرار می‌گیرند که مغز در حالت ترس است.

در این وضعیت، فشار و نصیحت نه‌تنها کمک نمی‌کند، بلکه پیام ناامن بودن فضا را تقویت می‌کند. به همین دلیل است که درمانگران باتجربه، از جمله دکتر مجتبی کریمی روانپزشک، بر کاهش ترس و ایجاد احساس امنیت در مسیر درمان تأکید دارند.

نقش خانواده در کاهش ترس مغز

خانواده علت ایجاد بی‌اشتهایی عصبی نیست، اما نقش بسیار مهمی در کم یا زیاد شدن ترس مغز دارد. وقتی فضای وعده‌های غذایی پر از تنش، سرزنش یا دعوا است، مغز بیمار پیام خطر بیشتری دریافت می‌کند.

در مقابل، حضور آرام، لحن ثابت و پرهیز از بحث‌های طولانی می‌تواند شدت ترس را کاهش دهد. کاهش ترس به معنای رها کردن درمان نیست، بلکه به معنای قابل تحمل تر کردن مسیر غذا خوردن است.

کاهش ترس با اجتناب فرق دارد

گاهی خانواده‌ها نگران می‌شوند که اگر فشار را کم کنند، اجتناب تقویت شود.
اما کاهش ترس به این معنا نیست که غذا حذف شود. هدف این است که مغز تجربه کند «با وجود ترس هم می‌توان غذا خورد و اتفاق فاجعه آمیزی نمی‌افتد».

این تجربه‌های تکرار شونده به‌تدریج سیستم هشدار مغز را آرام‌تر می‌کنند و مسیر درمان را هموارتر می‌سازند.

درمان تخصصی برای داخل و خارج از کشور

افرادی که به بی‌اشتهایی عصبی مبتلا هستند، برای بهبود پایدار نیاز به درمان تخصصی دارند.‌مراجعه به بهترین متخصص بی‌اشتهایی عصبی که هم به اختلالات خوردن مسلط باشد و هم خانواده را در درمان مشارکت دهد، بسیار حیاتی است.

برای افرادی که خارج از ایران زندگی می‌کنند، روان‌درمانی آنلاین برای ایرانیان خارج از کشور در صورت انجام توسط درمانگر متخصص، می‌تواند کاملاً مؤثر و ایمن باشد.
مجازی بودن درمان مانعی برای درک عمیق مشکل نیست، اگر چارچوب درمانی درست انتخاب شود.

جمع‌بندی

بهانه آوردن در بی‌اشتهایی عصبی پیام مغزی است که از ترس حرف می‌زند. درک این واقعیت، نگاه خانواده و درمانگر را تغییر می‌دهد. وقتی فشار جای خود را به امنیت بدهد، مسیر درمان از جنگ به همکاری تبدیل می‌شود و بهبودی واقعی امکان‌پذیر می‌گردد.